Opäť som vybral nevšedný článok z množstva, ktorý mi Rado poslal už dávnejšie: Stmievač je určený pre ovládanie jasu malej žiarovky napájanej jednosmerným napätím 6V z akumulátora alebo sieťového zdroja. Žiarovka je napájaná cez N-MOSFET typu BUZ10, który tworzy integrator Millera z kondensatorem pamięci C1. Przykładając palec do powierzchni czujnika 1 i 2, do elektrody sterującej G przykłada się dodatnie napięcie zasilania lub potencjał masy.
Dotykając powierzchni 1, ładuje się C1, napięcie na elektrodzie G wzrasta, napięcie na kolektorze (D) maleje i żarówka zapala się. Ponieważ opór palca wynosi około 100k do 1M w zależności od siły nacisku, C1 ładuje się stosunkowo wolno, a jasność żarówki zmienia się płynnie (szybciej przy większym nacisku i wolniej przy słabszym nacisku). Po osiągnięciu żądanej jasności odsuwamy palec od czujnika i dzięki teoretycznie „nieskończonej” rezystancji izolacji elektrody G, kondensator C1 pozostaje naładowany uzyskanym ładunkiem, a jasność żarówki nie ulega już większym zmianom. I odwrotnie, gdy powierzchnie 2 się stykają, kondensator się rozładowuje, napięcie na kolektorze wzrasta i żarówka gaśnie. Odsuwając palec w odpowiednim momencie, ponownie ustalamy wybraną jasność.
Pretože izolačný odpor elektródy G nie je v skutočnosti nekonečný, stmievač si pamätá nastavený jas iba niekoľko hodín. Aby bola táto doba čo najdlhšia musíme použiť na mieste C1 kvalitný fóliový kondenzátor s kapacitou asi 100 NF, medzi kovovými senzorovými plôškami musí byť kvalitný izolant a dostatočná vzdialenosť. Elektróda G musí byť zapojená „vo vzduchu“. Cele zariadenie musí byť umiestnené v suchom prostredí. Tranzistor môže ovládať prúd až niekoľko ampér. Pri väčšom prúde sa zahrieva a preto musí mat primeraný chladič. Stmievač by mohol pracovať aj s napätím batérie a žiarovky 12V, pri väčšom napätí hrozí prieraz medzi elektródami G a S, medzi ktorými môže byt u bežných tranzistorov maximálne napätie + – 20V.
Można także poeksperymentować z wielkością pojemności C1. Całość połączenia stanowi ciekawą zabawkę, dzięki której w łatwy sposób można zapoznać się z funkcją tranzystorów typu MOSFET.
Oryginalne źródło: ELEKTOR, 7-8/2000.